Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları milyarlarca insanın yaşamını iyileştiriyor, ancak zorluklar sürüyor

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na (SKA) ulaşılması için 2030 hedefine beş yıldan az bir süre kalırken, Birleşmiş Milletler’in yeni yayımladığı rapor, sürdürülen yatırımlar ve uluslararası iş birliğinin milyarlarca insanın yaşamını iyileştirdiğini ortaya koyuyor. Ancak rapor, hedeflere zamanında ulaşılabilmesi için hükümetlerin eylemlerini acilen hızlandırması gerektiği uyarısında bulunuyor.

7 Temmuz'da yayımlanan 2026 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları İlerleme Raporu, SKA’ları “barış için ortak bir yol haritası” olarak tanımlarken, 17 iddialı hedefe ulaşmanın önündeki önemli siyasi ve finansal zorluklara da dikkat çekiyor.

Eylem çağrısı

Birleşmiş Milletler’e üye 193 ülke, 2015 yılında SKA’ları barış ve refahı teşvik etmek amacıyla acil bir eylem çağrısı olarak kabul etti. 2030 Gündemi’nin merkezinde yer alan bu hedeflerin, 2030 yılına kadar hayata geçirilmesi amaçlanıyor.

Raporun yayımlandığı dönemde, New York’ta düzenlenen Sürdürülebilir Kalkınma Üst Düzey Siyasi Forumu (HLPF) da başladı. 15 Temmuz’a kadar sürecek forum, SKA’larda kaydedilen ilerlemenin değerlendirildiği Birleşmiş Milletler’in en önemli platformu olma özelliğini taşıyor.

Hedeflerin çoğunda ilerleme yetersiz

2015 yılından bu yana önemli kazanımlar elde edildi. Bunlar arasında:

• Yaklaşık 1 milyar kişinin güvenli içme suyuna erişim sağlaması,
• 1,2 milyar kişinin güvenli şekilde yönetilen sanitasyon hizmetlerine kavuşması,
• 2015–2024 döneminde yeni HIV enfeksiyonlarının yüzde 30 azalması,
• Dünya nüfusunun yüzde 92’sinin elektriğe erişebilir hale gelmesi,
• İnternet erişiminin yüzde 40’tan yüzde 74’e yükselmesi,
• Sosyal koruma sistemlerinin artık dünya nüfusunun yarısından fazlasını kapsaması yer alıyor.

Bununla birlikte rapor, genel ilerlemenin halen hedeflerin çok gerisinde kaldığını ortaya koyuyor:

• Her 10 kişiden biri hâlâ aşırı yoksulluk içinde yaşıyor.
• 2,3 milyar insan gıda güvencesizliğinden etkileniyor.
• Anne ölümleri küresel hedefin yaklaşık üç katı düzeyinde seyrediyor.
• 2025 yılında küresel sıcaklıklar sanayi öncesi döneme göre 1,43°C daha yüksek gerçekleşti.
• 273 milyon çocuk ve genç hâlâ okul dışında bulunuyor.
• Küresel mülteci nüfusu son on yılda iki katından fazla arttı.

Eğilim verisi bulunan 139 SKA alt hedefinin yalnızca yüzde 36’sı hedef doğrultusunda ilerliyor ya da orta düzeyde ilerleme kaydediyor. Hedeflerin yüzde 49’unda ilerleme çok yavaş gerçekleşirken, yüzde 15’i ise 2015 seviyesinin gerisine düşmüş durumda.

Rapora göre, artan çatışmalar, iklim değişikliği, ekonomik büyümenin yavaşlaması, yükselen borç yükü ve resmi kalkınma yardımlarındaki rekor düzeydeki düşüş, SKA’lara yönelik ilerlemeyi yavaşlatırken, en ağır etkileri dünyanın en kırılgan kesimleri üzerinde yaratıyor.

Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde konuşan BM Genel Sekreter Yardımcısı Amina Mohammed, uluslararası kalkınma bankalarının borç hafifletme mekanizmaları ve daha uzun vadeli finansman sağlayabilmesini mümkün kılacak reformlara ihtiyaç olduğunu vurguladı.

Mohammed, "Pek çok ülkeden, bu taahhütleri yerine getirebilmeleri için gerekli araçlar sağlanmadan verdikleri sözleri gerçekleştirmeleri bekleniyor." dedi.

Üst Düzey Siyasi Forum başladı

Hükümet temsilcileri, üst düzey BM yetkilileri, sivil toplum kuruluşları ve diğer paydaşlar, BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi (ECOSOC) himayesinde her yıl düzenlenen Sürdürülebilir Kalkınma Üst Düzey Siyasi Forumu’nun açılışı için New York’ta bir araya geldi.

Forum kapsamında hükümetler, BM kuruluşları, özel sektör, gençler ve sivil toplum temsilcilerinin sürdürülebilir kalkınmaya ilişkin bilgi ve deneyim paylaşımında bulunacağı çok sayıda fiziksel ve çevrim içi etkinlik düzenlenecek.

Forumun açılışında konuşan ECOSOC Başkanı Lok Bahadur Thapa, temiz enerji ve su güvenliği başta olmak üzere birçok alandaki eşitsizliklerin büyüdüğüne dikkat çekerek ülkeleri SKA’lara ulaşmak için "farklı çalışma yöntemleri" benimsemeye çağırdı.

Thapa, "2030 Gündemi; insanlara, gezegenimize ve gelecek nesillere verdiğimiz ortak sözdür. Önümüzdeki yıllar bize zorlukların ne kadar büyük olduğunu değil, bu zorlukların üstesinden gelip gelemediğimizi soracaktır." ifadelerini kullandı.

Forumun bakanlar düzeyindeki bölümü olan Üst Düzey Segment (HLS), 13–16 Temmuz tarihleri arasında gerçekleştirilecek ve sonunda bir Bakanlar Bildirgesi kabul edilecek. Müzakereler Arnavutluk ve Sierra Leone temsilcileri tarafından yürütülecek.

2026 Bakanlar Bildirgesi taslağı, SKA’lara yönelik yatırımların artırılması ve yapay zekâ gibi dönüştürücü teknolojiler için yönetişim çerçevelerinin geliştirilmesine yönelik taahhütler içeriyor.

Geçen yıl kabul edilen bildirgede ise üye devletler, SKA’lara yönelik kamu finansmanını artırma, dijital uçurumu azaltma, sağlık sistemlerini güçlendirme ve anne ile çocuk ölümlerini azaltma konusunda mutabakata varmıştı.

Her dört yılda bir BM Genel Kurulu çatısı altında düzenlenen SKA Zirvesi, devlet ve hükümet başkanlarını bir araya getirerek somut taahhütler içeren siyasi bir bildiri kabul ediyor. Son zirve 2023 yılında düzenlenirken, bir sonraki zirve 2027 yılında gerçekleştirilecek.

Bu yıl beş hedef öne çıkıyor

2030 hedef tarihine yaklaşılırken, bu yılki forumun ana teması "dönüştürücü, adil, yenilikçi ve eşgüdümlü eylemler" olarak belirlendi.

Üye devletler her yıl 17 hedefin tamamını değil, belirli bir bölümünü ayrıntılı olarak değerlendiriyor. Amaçlar için Ortaklıklar başlığını taşıyan SKA 17 ise her yıl gündemde yer alıyor.

Bu yıl SKA 17’ye ek olarak;

• SKA 6: Temiz Su ve Sanitasyon,
• SKA 7: Erişilebilir ve Temiz Enerji,
• SKA 9: Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı,
• SKA 11: Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar

başlıklarında karşılaşılan zorluklar ve çözüm önerileri ele alınacak.

Ülkelerin SKA’lara yönelik ilerlemelerinin izlenebilmesi amacıyla Birleşmiş Milletler, düzenli olarak Gönüllü Ulusal Değerlendirme (VNR) raporları hazırlanmasını teşvik ediyor. 2016 yılından bu yana BM üyesi ülkelerin neredeyse tamamı en az bir kez bu değerlendirmelerini sundu.

Bu yıl düzenlenen forumda Arnavutluk’tan Uruguay’a kadar 36 ülke Gönüllü Ulusal Değerlendirme raporlarını sunacak.

2030'a doğru

Birleşmiş Milletler yetkilileri, 2030 yılına kadar tüm hedeflere ulaşmanın zorluğunu kabul etmekle birlikte, SKA’ların dünya genelinde ortak bir gelecek vizyonu etrafında ülkeleri bir araya getirmeye devam ettiğini vurguluyor.

BM Ekonomik ve Sosyal İşler Genel Sekreter Yardımcısı Li Junhua, borç hafifletme, kalkınma finansmanı, gıda ve su sistemleri, temel kamu hizmetleri ve eşitsizliklerin azaltılması alanlarında kararlı adımlar atılması halinde SKA’lara ulaşmanın hâlâ mümkün olduğunu söyledi.

Li, "Artık odak noktasının taahhütlerden uygulamaya geçmesi gerekiyor." dedi.

Amina Mohammed ise SKA’ların uygulanmasının önünde, özellikle finansman alanında önemli engeller bulunduğunu ancak Birleşmiş Milletler’in 17 hedef doğrultusunda çalışmalarını kararlılıkla sürdürdüğünü belirtti.

Mohammed, "2015'in ertesi günü nasıl 2030 vardıysa, 2030'un ertesi günü de mutlaka yeni bir tarih olacaktır. Çünkü dünyanın yapması gereken işler henüz tamamlanmadı." ifadelerini kullandı.