Dünya Liderleri BM Genel Kurulu’nda buluşuyor

Dünya liderleri, New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde, BM Genel Kurulu haftası için bir araya geliyor.

BM üyesi 193 ülkenin temsilcileri tarihi Genel Kurul Salonu’nun görkemli atmosferinde Genel Görüşmelerde (General Debate) konuşma yapma fırsatı bulurken; insanlığın karşı karşıya olduğu temel sorunlara ilişkin bir dizi üst düzey toplantı gerçekleştirilecek.

Genel Görüşmeler Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun her yıl eylül ayında başlayan oturumlarının en önemli bölümü olma özelliği taşıyor. Üye devletlerin devlet veya hükümet başkanları, dışişleri bakanları ya da temsilcileri kürsüye çıkarak küresel önceliklerini ve gündemlerini tüm dünyaya açıklama fırsatı buluyor. Geleneksel olarak Brezilya ilk, ev sahibi ABD ikinci konuşmayı yapıyor. Türkiye bu yıl dördüncü sırada konuşacak. 

Savaş ve iklim değişikliğinden toplumsal cinsiyet eşitsizliğine ve yapay zekânın etik ikilemlerine kadar küresel krizlerin gölgesinde, bu üst düzey hafta yalnızca bir gelenek değil – insanlığın ortak geleceğini yeniden düşünmek, taahhütlerini yenilemek ve dayanışmayı güçlendirmek için hayati bir dönüm noktası.

Etkinlikler, BM’nin ana müzakere organı olan ve kısaca BMGK80 (UNGA80) olarak anılan 80. Genel Kurul oturumunun açılışını ifade ediyor. Adından da anlaşılacağı üzere bu yıl, BM’nin kuruluşunun 80. yıldönümü.

İşte BMGK80’de öne çıkan başlıklar:

Genel Görüşmeler: Konuşmalar, Konuşmalar ve Daha Fazla Konuşma

23 Eylül’de başlayacak genel görüşmeler, çoğu gözlemci için Genel Kurul oturumunun merkezinde yer alıyor. Dünya liderleri, Genel Kurul Salonu’nun altın yaldızlı arka planı önünde küresel kamuoyuna kendi önceliklerini aktaracak.

Konuşmalar için belirlenen gönüllü süre sınırı, 193’ten fazla konuşmacının yedi gün içinde yerleştirilebilmesi için 15 dakika; ancak bu sınır nadiren korunuyor.

Geleneksel olarak Brezilya ilk, ev sahibi ülke sıfatıyla ABD ikinci konuşmayı yapıyor.

BM Genel Kurulu’nun yeni Başkanı Annalena Baerbock, 80 yıllık BM tarihinde bu göreve gelen beşinci kadın. Baerbock, “Birlikte Daha İyi: Barış, Kalkınma ve İnsan Hakları için 80 Yıl ve Ötesi” temasıyla görüşmeleri yönetecek.

İki Devletli Çözüm: “Hiç Olmadığı Kadar Uzak”

BM Genel Sekreteri, Temmuz 2025’te yaptığı açıklamada, İsrail ile Filistin arasındaki çatışmayı çözmek için öngörülen iki devletli çözümün “hiç olmadığı kadar uzak” olduğunu söyledi.

Bu çözüm önerisi, Hamas’ın Ekim 2023’te İsrail’in güneyinde gerçekleştirdiği ölümcül saldırıların ardından başlayan mevcut Gazze çatışmasından önceye dayanıyor.

Gazze’de 65 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği ve İsrail’de rehin alınanların hâlen bölgede tutulduğu bildiriliyor. Üye Devletler, iki devletli çözüm için 22 Eylül Pazartesi günü BM merkezinde uluslararası bir konferansta görüşmeleri sürdürecek.

Konferans, Temmuz 2025’te BM Genel Kurulu tarafından düzenlenen ancak İsrail ve ABD’nin katılmadığı toplantıların devamı niteliğinde olacak.

Pekin Deklarasyonu’nun 30. Yılı: Kadınları ve Kız Çocuklarını Güçlendirmek

1995 Pekin Deklarasyonu ve Eylem Platformu, kadınların ve kız çocuklarının haklarını ilerletmek ve toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak için bugüne kadarki en ileri yol haritası olarak görülüyor.

Bu tarihi belgenin üzerinden otuz yıl geçmesine rağmen, ilerlemeye karşın BM Kadın Birimi, kadın haklarına yönelik “artan bir geri gitmeden” söz ediyor.

22 Eylül’de liderler, Pekin+30 Eylem Gündemini ele alacak. Gündem, tüm kadınlar ve kız çocukları için şu hedefleri öne çıkarıyor: dijital dönüşüm, yoksulluktan kurtulma, şiddetsiz yaşam, eşit karar alma gücü, barış ve güvenlik konularında eşit söz hakkı ve iklim adaleti.

İklim: Artan Sıcaklıkla Mücadele

Dünya, sanayi öncesi döneme göre sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlama hedefine ulaşmakta zorlanırken, 24 Eylül Çarşamba günü küresel iklim krizinin hızını ve boyutunu değerlendirmek üzere bir zirve yapılacak.

Liderler, kendi Ulusal Katkı Beyanları (NDC) olarak bilinen yeni ulusal iklim eylem planlarını açıklayacak. Zirvede ayrıca hükümet, iş dünyası ve sivil toplumdan aktörler bir araya gelerek azaltım, uyum, finansman ve bilgi bütünlüğü alanlarında fikirler ortaya koyacak.

BM Genel Sekreteri “Bu bizim fırsat anımız,” ifadelerini kullanıyor. 

Zirve, Kasım ayında Brezilya’da düzenlenecek olan kritik COP30 İklim Konferansı öncesinde gerçekleştirilecek.

Yapay Zekâ: Koruma Çerçevesi Belirlemek

Yapay zekâ (YZ), sürücüsüz araçlardan tıbbi görüntü analizine, iş dünyasında stok yönetiminden finansal algoritmalara, sanal asistanlardan anlık dil çevirisine kadar hayatın birçok alanını hızla dönüştürüyor.

Ancak faydalar eşit dağılmıyor; birçok ülke, kalkınmalarını destekleyecek ve yaşamı iyileştirecek araçlara erişmekte zorlanıyor.

Hızlı yayılım, beraberinde bilgi güvenliği ve insan hakları gibi riskleri getiriyor. Küresel ölçekte YZ’yi yönetecek bir yapı bulunmadığı için, liderler 25 Eylül’de New York’ta kapsayıcı ve hesap verebilir bir yönetişim çerçevesini tartışacak.

Guterres “Yeterli güvenlik çerçeveleri olmadan, YZ eşitsizlikleri ve dijital uçurumları derinleştirebilir ve en kırılganları orantısız şekilde etkileyebilir. Bu tarihi fırsatı insanlığın yararına değerlendirmeliyiz,” diye konuştu. 

Üst Düzey Hafta Boyunca Diğer Önemli Toplantılar

• BM’nin 80. Yıldönümü Anma Töreni (22 Eylül)
• Sürdürülebilir, Kapsayıcı ve Dirençli Küresel Ekonomi Zirvesi (24 Eylül)
• Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü ile Ruh Sağlığı ve İyi Oluşun Teşviki (25 Eylül)
• Dünya Gençlik Eylem Programı’nın 30. Yıldönümü Anma Etkinliği (25 Eylül)
• Nükleer Silahların Tamamen Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Gün (25 Eylül)
• Myanmar’daki Rohingya Müslümanlarının ve Diğer Azınlıkların Durumu (30 Eylül)