BM Genel Sekreteri “iklim kaosu” uyarısı yaptı: WMO verileri rekor sıcaklıkları ve derinleşen dengesizliği ortaya koyuyor

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Dünya Meteoroloji Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, “İklim kaosu, hava olaylarının kurallarını yeniden yazıyor” uyarısında bulundu. Yeni veriler ise, rekor seviyelere ulaşan sera gazı yoğunluklarının küresel ısınmayı hızlandırdığını ortaya koyuyor.

Artan sıcak hava dalgaları, uzayan kuraklıklar, yükselen deniz seviyeleri ve daha sık ve şiddetli afetlere dikkat çeken Genel Sekreter, güvenilir bilimsel verinin ve erken uyarı sistemlerinin hayat kurtarmadaki kritik rolünü vurguladı.

Bu açıklama, Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) yayımladığı ve atmosferdeki sera gazı yoğunluklarının tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaştığını ortaya koyan son bulguların ardından geldi. WMO’ya göre bu artış, kara ve denizlerde sıcaklık rekorlarını tetiklemeye devam ediyor ve insanlık için uzun vadeli sonuçlar doğuruyor.

İklim sistemi “hiç olmadığı kadar dengesiz”

Kayıtlardaki en sıcak on yılın ardından WMO, gezegenin iklim sisteminin “gözlemlenen tarih boyunca hiç olmadığı kadar dengesiz” hale geldiğini bildirdi.

WMO Genel Sekreter Yardımcısı Ko Barrett, “2015 ile 2025 yılları arasında kayıtlardaki en sıcak 11 yılı yaşadık” dedi.

Barrett, 2025 yılında küresel ortalama sıcaklıkların sanayi öncesi döneme (1850–1900) kıyasla yaklaşık 1,43°C daha yüksek olduğunu, ayrıca okyanus ısı içeriğinin de rekor seviyeye ulaştığını belirtti. Bu durum, Dünya sisteminde biriken enerjinin arttığını açıkça ortaya koyuyor.

Okyanuslar ısınıyor, buzlar eriyor, deniz seviyesi yükseliyor

İklimin durumuna ilişkin çarpıcı bir değerlendirme sunan Barrett, buzulların geri çekilmeye ve karasal buzların erimeye devam ettiğini vurguladı.

“Isınan okyanuslar ve karasal buzların erimesi, küresel ortalama deniz seviyesindeki uzun vadeli yükselişi tetikliyor” dedi.

Barrett ayrıca, bu bulguların erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğine işaret ettiğini belirterek, hayat kurtaran tahminlerin ve uyarıların en kırılgan kesimlere ulaştırılmasının önemine dikkat çekti.

WMO, 30 yılı aşkın süredir yıllık iklim değerlendirmeleri yayımlıyor; ancak son yıllardaki rekor düzeydeki değişimler giderek artan bir endişe kaynağı haline geliyor.

Sera gazlarında rekor artış

WMO’ya göre, karbondioksit, metan ve diazot monoksit gibi başlıca sera gazlarının atmosferdeki yoğunlukları, küresel olarak doğrulanmış verilerin bulunduğu son yıl olan 2024’te rekor seviyelere ulaştı.

Bu artış, yıllık bazda şimdiye kadarki en yüksek yükseliş olarak kayda geçti.

WMO Bilim Yetkilisi John Kennedy, 2025 yılına ait ön verilerin de bu artış eğiliminin sürdüğünü gösterdiğini belirterek, bunun gezegenin enerji dengesini daha da değiştirdiğini ifade etti.

Artan enerji dengesizliği

Doğal bir sistemde Güneş’ten gelen enerji ile Dünya’dan uzaya geri yayılan enerji dengededir. Ancak bu denge artık bozulmuş durumda.

Kennedy, “Artan sera gazı yoğunlukları nedeniyle uzaya yayılan enerji azalıyor. Gelen enerjinin giden enerjiden fazla olması, enerjinin Dünya sisteminde birikmesi anlamına geliyor” dedi.

WMO’nun izlemeye başladığı “Dünya’nın enerji dengesizliği” göstergesi, 2001–2025 döneminde ısınma hızının belirgin şekilde arttığını ortaya koyuyor.

Bu fazla enerjinin yaklaşık yüzde 90’ının okyanuslar tarafından emildiğini belirten Kennedy, bunun ciddi sonuçlar doğurduğunu vurguladı. Dünya genelinde üç milyardan fazla insan geçimini deniz ve kıyı kaynaklarından sağlıyor; küresel nüfusun yaklaşık yüzde 11’i ise doğrudan kıyı tehlikelerine açık alçak kıyı bölgelerinde yaşıyor.

Küresel gözlem sistemleri için çağrı

Bu yılın teması “Bugünü Gözlemle, Yarını Koru” olan Dünya Meteoroloji Günü kapsamında Guterres, iklim gözlem ve erken uyarı sistemlerine daha fazla yatırım yapılması çağrısında bulundu.

Hükümetleri, kalkınma bankalarını ve özel sektörü; yer istasyonlarından uydulara kadar uzanan küresel gözlem altyapısını güçlendirmeye ve verilerin açık ve eşit şekilde paylaşılmasını sağlamaya davet etti.

Genel Sekreter ayrıca, 2027 yılına kadar herkesin hayat kurtaran erken uyarı sistemleriyle korunmasını hedefleyen “Herkes İçin Erken Uyarılar” girişiminin hızlandırılması gerektiğini vurguladı.

Guterres “Bugünü gözlemleyerek yarını koruyabiliriz — insanlar, gezegen, refah ve gelecek nesiller için” ifadelerini kullandı.