Kaosu değil barışı seçelim: Guterres son görev yılında önceliklerini açıkladı

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, küresel gerilimlerin arttığı, “pervasız eylemlerin” tehlikeli sonuçlar doğurduğu bir dönemde, barış, adalet ve sürdürülebilir kalkınma için çabaların güçlendirilmesi çağrısında bulundu. New York’taki BM Genel Merkezi’nde düzenlediği basın toplantısında 2026 yılı önceliklerini açıklayan Guterres, bunun aynı zamanda görev süresinin son yılı olduğunu hatırlattı.

2026’nın “şimdiden sürprizler ve kaosla şekillenen bir yıl” olduğunu söyleyen Guterres, kamu hayatına girmeden önce fizik eğitimi aldığını ve büyük belirsizlik dönemlerinde dünyayı etkileyen güçleri açıklayan temel ilkelere döndüğünü ifade etti. Bu ilkelerden birinin Newton’un üçüncü hareket yasası olduğunu belirten Guterres, “her etkinin eşit ve zıt bir tepki yarattığını” hatırlattı.

Yeni yıla girerken “somut ve olumlu tepkiler üreten eylemleri” seçmekte kararlı olduklarını vurgulayan Guterres, bunun barışın, adaletin, sorumluluğun ve ilerlemenin tepkileri anlamına geldiğini söyledi. Bugün dünyada cezasızlığın çatışmaları körüklediğini, güvensizliği derinleştirdiğini ve güçlü aktörlerin sürece dâhil olmasını kolaylaştırdığını belirten Genel Sekreter, insani yardımlardaki kesintilerin de umutsuzluk, yerinden edilme ve ölümler zinciri yarattığına dikkat çekti.

İklim krizini Newton’un ilkesinin “en somut ve en yıkıcı” örneği olarak nitelendiren Guterres, gezegeni ısıtan her eylemin fırtınalar, orman yangınları, kasırgalar, kuraklıklar ve yükselen deniz seviyeleri olarak geri döndüğünü söyledi. Aynı zamanda dünyanın, hükümetlerden özel teknoloji şirketlerine doğru “zamanımızın belki de en büyük güç transferine” tanıklık ettiğini belirterek, davranışları, seçimleri, piyasaları ve hatta çatışmaları şekillendiren teknolojilerin denetimsiz kalmasının istikrarsızlık yarattığını vurguladı.

Küresel sorun çözme sistemlerinin hâlâ 80 yıl öncesinin ekonomik ve güç dengelerini yansıttığını söyleyen Guterres, bunun değişmesi gerektiğini belirtti. “Küresel sorunlar tek bir gücün dayatmasıyla çözülemez; iki gücün dünyayı etki alanlarına bölmesiyle de çözülemez” diyen Genel Sekreter, kapsayıcı ve ağ temelli bir çok kutupluluğun hızlandırılmasının önemine işaret etti. Ancak bunun tek başına yeterli olmadığını, barış ve istikrar için ortak sorumluluk ve ortak değerlere dayanan güçlü çok taraflı kurumlara ihtiyaç olduğunu söyledi.

Değerlerin modasının geçmediğini vurgulayan Guterres, BM Şartı’nı yazanların bu değerleri soyut idealler değil, kalıcı barış ve adaletin vazgeçilmez koşulları olarak gördüğünü hatırlattı. “Tüm engellere rağmen Birleşmiş Milletler ortak değerlerimize hayat vermek için çalışıyor ve vazgeçmeyecek” dedi.

Basın toplantısında Ukrayna’daki savaşla ilgili bir soruyu da yanıtlayan Guterres, Rusya’nın Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırılarına değinerek, bu saldırıların büyük bir insani trajediye yol açtığını söyledi. Bu kapsamda Türkiye’nin rolüne dikkat çeken Genel Sekreter, “Türkiye ve diğer aktörlerle istişareler yürüttük. Geçmişte, Türkiye ile birlikte Ukrayna krizi bağlamında mümkün olan tek gerçek anlaşmanın hayata geçirilmesine aracılık ettik; Karadeniz Girişimi ve Azovstal kapsamındaki düzenlemeler buna örnektir” dedi. Benzer bir yaklaşımın yeniden oluşturulması gerektiğini belirten Guterres, enerji altyapısı ve limanların bombalanmasını durdurmaya yönelik sınırlı bir ateşkesin, yaşanan acıları azaltmak açısından önemli bir katkı sağlayabileceğini ifade etti.