BM Genel Sekreteri'nden reform çağrısı

BM Genel Sekreteri António Guterres, mali sıkıntılar ve artan küresel zorlukların ortasında, Teşkilatın etkinliğini arttırmak için geniş kapsamlı yapısal reformlar için çağrı yapıyor. 

Pazartesi günü New York'ta Üye Devletlere brifing veren Guterres, BM sisteminin işleyişini yenilemeye yönelik geniş kapsamlı çabaların ana hatlarını - maliyetleri düşürmek, operasyonları düzene sokmak ve barış ve güvenlik, kalkınma ve insan hakları yaklaşımını modernize etmek – olarak çizdi.

“Bunlar tehlikeli zamanlar” diye konuşan Guterres ”ama aynı zamanda derin fırsat ve yükümlülük zamanları. Birleşmiş Milletler'in misyonu her zamankinden daha acil” diye ekledi. 

Üç ana hedef

Mart ayında başlatılan BM80 Girişimi üç önceliğe odaklanıyor: operasyonel verimliliğin arttırılması, Üye Devletlerden gelen başlıca görevlerin nasıl uygulandığının değerlendirilmesi ve BM sistemi genelinde yapısal reformların araştırılması.

Sonuçlar bu yılın Eylül ayında 2026 bütçesi için revize edilen tahminlere yansıtılacak ve daha detaylı analiz gerektiren ilave değişiklikler 2027 bütçe teklifinde sunulacak.

'Anlamlı' bütçe indirimleri

Guterres değişikliklerin genel bütçede “anlamlı azalmalar” sağlamasının beklendiğini söyledi. Örneğin, siyasi işler ve barışı gücü departmanlarında mükerrerliklerin ortadan kaldırılmasıyla personel sayısında yüzde 20'lik bir azalma olması bekleniyor. 

Guterres bu azaltma düzeyinin BM sistemi genelinde bir ölçüt olarak kullanılabileceğini, ancak her bir birimin kendine özgü faktörlerinin de göz önünde bulundurulacağını söyledi.

Diğer örnekler arasında tüm terörle mücadele çalışmalarının Terörle Mücadele Ana Ofisi (UNOCT) bünyesinde birleştirilmesi, bina kiralamalarının sona erdirilmesi ve görev yerlerinin yaşam maliyetinin yüksek olduğu pahalı “görev istasyonlarından” uzaklaştırılması yer alıyor.

BM Genel Sekreteri “Personelin yerinin değiştirilmesi ve potansiyel işten çıkarma paketlerinin sunulması ile ilgili anlık, bir defaya mahsus maliyetler olabilir,” dedi ve ”ancak görev yerlerini yüksek maliyetli yerlerden taşıyarak, bu şehirlerdeki ticari ayak izimizi azaltabilir ve görev yeri ve görev yeri dışı maliyetlerimizi düşürebiliriz” diye ekledi. 

Verimlilikler ve yükseltmeler

BM80 girişimi kapsamında ilk çalışma akımı verimlilik ve iyileştirmelere odaklanıyor, konsolidasyonu geliştiren yeni bir model geliştiriyor, hizmetleri merkezileştirmeyi, daha ucuz yerlere taşınmayı ve otomasyon ve dijital platformların kullanımını genişletmeyi göz önünde bulunduruyor. 

Guterres, BM'nin New York ve Cenevre'deki merkezlerinden bazı ekiplerin daha düşük maliyetli görev yerlerine kaydırılıp kaydırılamayacağını, azaltılıp azaltılamayacağını ya da kaldırılıp kaldırılamayacağını gözden geçirmelerinin istendiğini söyledi.

Görevlerin gözden geçirilmesi

İkinci çalışma akımı, sadece Üye Devletlerin yetkisinde olan yetkilerin kendisinin değil, mevcut yetkilerin nasıl yürütüldüğünün gözden geçirilmesini içeriyor. 

Yapılan bir ön incelemede sadece BM Sekretaryası için 3.600'den fazla benzersiz görev tespit edilmiş durumda. Tam ve daha detaylı bir analiz ise devam ediyor. 

Guterres, çok sayıdaki görevin ve bunları uygulamak için gereken bürokrasinin, sınırlı kaynaklara sahip küçük Üye Devletler üzerinde özel bir yük oluşturduğunu vurguladı.

Yapısal değişim

Guterres, yapısal reforma odaklanan üçüncü çalışma akımının halihazırda devam ettiğini söyledi.

Guterres'in “yüksek düzeyde hırs ve yaratıcılık” olarak tanımladığı durumu yansıtan 50'ye yakın ilk başvuru üst düzey BM yetkililerinden alınmış durumda.

İnceleme için kilit çalışma alanları belirlendi. Bunlar arasında barış ve güvenlik, kalkınma, insan hakları, insani yardım, eğitim ve araştırma ile uzmanlaşmış kuruluşlar yer alıyor.

Likidite krizine bir çözüm değil

BM'nin nakit akışındaki vahim duruma da değinen Guterres, girişimin aylardır devam eden likidite krizine “bir çözüm olmadığını” ancak daha uygun maliyetli olması nedeniyle etkisinin azaltılmasına yardımcı olacağını belirtti.

“Likidite krizinin nedeni basit bir gerçekt: borçlar” diyen Guterres, yapısal reformun bazı Üye Devletlerin işletme maliyetlerini karşılamak için borçlarını zamanında ödememeleri gibi temel bir başarısızlığa çözüm olmadığını da sözlerine ekledi.

Ödenmeyen aidatlar

BM Kontrolörü tarafından BM Genel Kurul'unun Beşinci Komitesine verilen bilgiye göre, 2025 yılı için 3.5 milyar dolarlık olması gereken genel bütçeye sadece 1.8 milyar dolar ödendi yani bütçeden yaklaşık yüzde 50'lik bir eksiklik var. 

30 Nisan itibariyle, ABD'nin yaklaşık 1.5 milyar dolar, Çin'in 597 milyon dolar, Rusya'nın 72 milyon dolar, Suudi Arabistan'ın 42 milyon dolar, Meksika'nın 38 milyon dolar ve Venezüella'nın 38 milyon dolar olmak üzere toplam 2.4 milyar dolar borç bulunuyor. Diğer Üye Devletler tarafından henüz 137 milyon dolar daha ödenmesi gerekiyor. 

Barışı gücü bütçesi için (Temmuz-Haziran döngüsünde çalışan), geçmiş dönem borçları da dahil olmak üzere, ödenmemiş miktar toplam 2.7 milyar dolar. Uluslararası Mahkemeler için 30 Nisan itibariyle ödenmemiş toplam katkı 79 milyon dolar.

Yakın istişare

Genel Sekreter Üye Devletlere nakit krizi ve ihtiyaç duyulan reformlar konusunda kendileriyle yakından ve düzenli olarak istişarelerde bulunacağını, rehberlik isteyeceğini ve ülkelerin harekete geçmesi için somut öneriler sunacağını söyledi.

BM çalışanlarına ve temsilcilerine danışıldığını ve onların dinlendiğini de sözlerine ekleyen Genel Sekreter, “Endişemiz, gerekli yeniden yapılandırmanın her yönüyle ilgilenirken insancıl ve profesyonel olmaktır” dedi.

Guterres, BM80 Girişiminin BM sistemini güçlendirmek ve ona bağımlı olanlara hizmet sunmak için “önemli bir fırsat” olduğunu vurguladı.

BM'nin sadece barış ve güvenlik gibi tek bir temel konuya odaklanması gerektiği yönündeki öneriye cevaben Genel Sekreter, kalkınma ve insan haklarından vazgeçmenin yanlış olacağını söyledi - üçünün de gerekli olduğunun altını çizdi.

Guterres “Bu ivmeyi aciliyet ve kararlılıkla yakalayalım ve bugün ve yarın için en güçlü ve en etkili Birleşmiş Milletleri inşa etmek üzere birlikte çalışalım” dedi.